Akabe Meselesi

İngiltere’nin Osmanlı Devleti’ ne karşı çıkardığı siyasî bir anlaşmazlık. Akabe, Kızıldeniz’in kuzeydoğusunda ve Akabe körfezi ucunda bir kasabadır. Akabe meselesi ikinci Abdülhamîd Han zamanında 1906’da ortaya çıktı.

Padişah’ın İslam ülkelerindeki nüfuzu, müslümanların en büyük ve en sinsî düşmanı olan ingiltere’yi çok endişelendiriyordu. Çünkü, sömürdüğü topraklarda yaşayan insanların ekserîsi müslüman idi. Bu bakımdan sömürgeleri ne ve diğer zulümlerine son verilmesinden endişeli idi. Tek çare Osmanlı sultanının nüfuzunu sarsmak ve Osmanlı Devleti’ne bağlı bölgelerde isyan çıkarmayı planlamaktı. Bu iş için en müsait bölge olarak Arab yarımadası ve burada yaşayan halkı görüyordu. Çünkü bir kısım Arabları bazı hainlerin yardımıyla ifsad etmişti. Burayı Osmanlı hakimiyetinden ayırmak. Arab atemini Osmanlıya karşı ayaklandırmak. halîfe-i müslimîne karşı önemli bir darbe olacaktı. Casuslarını ve diğer güçlerini bu uğurda sefer-ber etti. Bu çılgın mücadelenin en can alıcı noktaları Arab yarımadasının iki tarafında bulunuyordu. Biri Basra Körfezinin kuzeyindeki Kuveyt limanı, diğeri de Kızıldeniz’in kuzey-doğusundaki Akabe körfezinin yukarı ucunda bulunan Akabe kalesi idi Abdülhamîd Han. bu iki noktadan birincisinde İslam alemini Hindistan’a kadar birbirine bağlayan Bağdad demiryolunu, ikincisinde de Hicaz demiryolunu yaptırdı. Hicaz demiryolu da Akabe körfezi vasıtasıyla Kızıldeniz’e doğru bir kapı durumunda idi Bu iki mühim noktadan birincisinde ingilizlerin Osmanlı’ya karşı mücadelesi mahallî idarecileri desteklemek suretiyle, ikincisinde ise doğrudan doğruya oldu,

Abdülhamîd Han, Hicaz demiryolunu yaptırırken, emniyeti bakımından yolun denizle temas eden noktasını kontrol altında tutmak için Akabe kalesine Rüşdî Paşa komutasında iki tabur asker gönderdi (15 Şubat 1906). Hindistan yolunu ve oradaki sömürgelerini emniyet altına almak için 1882 yılında Mısırı işgal eden ingilizler ise, Akabe kalesinin Osmanlı kontrolünde olmasını protesto ederek, harp tehdîdine baş vurup boşalttırmak istediler. Hatta ültimatomun peşinden Akabe körfezine bir de savaş gemisi gönderdiler. ingiltere, verdiği ültimatomda, on gün içinde Sina yarımadasının boşaltılmasını istiyordu. Abdülhamîd Han ise, bu ültimatoma karşı ingiltere’nin Mısır üzerinde bir hakkı bulunmadığını, işgalinin kanunsuz olduğunu belirterek, yeni sınırın sadece Türk ve Mısır subaylarından meydana gelen bir komisyon tarafından tesbit edilebileceğini bildirdi. Abdülhamîd Han’ın bu cesurane hareketi, islam aleminde büyük te’sır uyandırdı. ingilizler de halîfe-i müslimînin üzerine daha fazla varmayı menfeatlerine ters buldular. Neticede Mısır ve Osmanlı subaylarından kurulan komisyon sekiz maddelik bir protokol tesbit etti. Buna göre, sınır. Akabe körfezinin batısındaki Tabe’den başlayıp Akdeniz sahilindeki el-Aris’e kadar uzanıyordu. Böylece Akabe, Osmanlı Devleti’ne kaldı.

Menfaat sebebiyle devamlı karşı karşıyagelen Avrupa devletleri arasında, yirminci asrın başında bir gruplaşma başlamıştı. ingiltere, Fransa ve Rusya üçlü bir ittifak kurmuşlar; bunlara karşı da Almanya, Avusturya ve italya birleşerek üçlü bir ittifak içine girmişlerdi. Bütün bunlar yakında bir cihan harbinin yapılacağını hissettiriyordu. Abdülhamîd Han ise, devletini bu gruplaşmaların dışında tutuyor sadece ingilizlere karşı Almanlara biraz güler yüz gösteriyordu.

Sultan ikinci Abdülhamîd Han’ın üstün siyaseti karşısında, ingilizlerin islam memleketlerinde sürdürmek istedikleri emperyalizm, Akabe Mes’eleşinde başarıya ulaşamadı. Ancak İngilizlerin faaliyetleri ile asrın en siyasi padişahı iç ve dış düşmanlarının her türlü hücumlarına maruz kaldı ve tahttan indirildi. Abdülhamîd Han’ın iş başından uzaklaştırılması ile Osmanlı Devleti’nin başına geçen idareciler, memleketi hızla parçalanmaya sürüklediler. Balkan harbinin peşinden Birinci dünya harbine girdiler, ingilizler de, Osmanlı’nın savaşa girmesini fırsat bilip, 3 Kasım 1914’de Akabe kale ve limanını topa tutarak şehri işgal etti.

Bu yazı Önemli Olaylar kategorisine gönderilmiş ve , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir